“Hij wil gewoon niet.” “Ze is niet gemotiveerd.” “We hebben alles al geprobeerd.” Het zijn zinnen die je in het sociaal domein dagelijks hoort. Toch klopt het beeld erachter niet. Motivatie is geen vaststaande eigenschap die iemand wel of niet heeft. Het is een behoefte waaraan je in ieder gesprek kunt werken, als je weet aan welke knoppen je kunt draaien.

In deze serie neem ik je mee langs die knoppen. In deel 1 las je over de A van autonomie en in deel 2 over de B van betrokkenheid. In dit slotdeel duiken we in de C van competentie, opnieuw met praktische voorbeelden die je morgen kunt gebruiken.

Even opfrissen: het ABC van motivatie

De wetenschappers Deci en Ryan lieten met hun zelfdeterminatietheorie zien dat motivatie groeit wanneer drie psychologische basisbehoeften worden vervuld. Die behoeften gelden voor iedereen, dus ook voor de inwoners en cliënten met wie jij aan tafel zit:

• A van Autonomie: het gevoel dat je zelf invloed en keuzevrijheid hebt.
• B van Betrokkenheid: het gevoel dat je erbij hoort en dat er iemand naast je staat.
• C van Competentie: het vertrouwen dat je iets kunt en dat het je gaat lukken.

Draai je in een gesprek aan deze drie knoppen, dan zie je motivatie groeien. Negeer je ze, dan zie je precies het omgekeerde gebeuren: afhaken, uitstellen of stil verzet.

De C van competentie: vertrouwen in eigen kunnen

Competentie gaat over het gevoel dat je iets kunt. Dat gevoel is geen prettige bijkomstigheid, het is een voorwaarde om überhaupt in actie te komen. Wie denkt “dit lukt mij toch niet”, begint niet eens. Wie wel vertrouwen voelt, zet de eerste stap en houdt vol als het tegenzit.

Wie erop vertrouwt dat het gaat lukken, komt eerder in beweging en houdt het langer vol.

Juist in het sociaal domein is dit vertrouwen vaak beschadigd. Veel mensen hebben een lange geschiedenis van tegenslag, afwijzing en mislukte pogingen achter de rug. Het goede nieuws: als professional kun je het gevoel van competentie in ieder gesprek actief versterken. Hieronder vijf manieren, met voorbeeldzinnen uit de praktijk.

Vijf manieren om competentie te versterken in jouw gesprekken

1. Vraag naar wat iemand al weet

Informatie zenden voelt efficiënt, maar plaatst de ander in een passieve rol. Vraag daarom eerst naar de kennis die er al is. Bijvoorbeeld: “Wat weet u al over de manier van werken in deze organisatie?” Of: “Wat weet je al over de regels rond schuldhulpverlening?” Zo laat je merken dat je de ander serieus neemt en bouw je verder op wat er al is.

2. Geef een gemeend compliment op gedrag

Een goed compliment bekrachtigt gedrag door het positief te benoemen. Niet “goed gedaan”, maar concreet: “Je vindt zelfstandigheid belangrijk en daarom probeer je het eerst zelf op te lossen.” De ander hoort niet alleen dat iets goed ging, maar ook welke kwaliteit daarachter zit.

3. Blik terug op eerdere successen

Wat eerder lukte, kan opnieuw lukken. Help de ander dat te zien: “Hoe heeft u dit de vorige keer aangepakt? Wat werkte daar goed in?” Zo haal je bewijs van eigen kunnen naar boven uit iemands eigen geschiedenis. Dat werkt sterker dan welke aanmoediging van buitenaf ook.

4. Bevestig iemands kracht door ernaar te vragen

Je kunt een kwaliteit benoemen en er meteen een vraag aan koppelen, zodat de ander er zelf over gaat vertellen: “Het klinkt alsof je veel geduld hebt met je zieke moeder. Hoe doe je dat zo zorgzaam?” De ander formuleert het antwoord zelf en hoort zichzelf daarmee zeggen wat hij of zij goed kan.

5. Maak de volgende stap klein en concreet

Een grote opdracht voelt al snel als te veel. Maak de stap daarom samen visueel en concreet: “Je gaat bellen naar drie uitzendbureaus. Vind je het goed om samen te kijken hoe je dat gaat doen?” Werk het vervolgens stap voor stap uit: “Wat zou het allereerste zijn dat je gaat doen?” En: “Wanneer en hoe laat ga je dat doen?” Hoe concreter de eerste stap, hoe groter de kans dat die daadwerkelijk wordt gezet.

Zo bouw je aan motivatie die blijft

Autonomie, betrokkenheid en competentie: samen vormen ze het ABC van motivatie. Geen trucjes, maar basisbehoeften waar jij als professional in ieder gesprek iets mee kunt. In onze trainingen Motiverende gespreksvoering en Stress–sensitief werken oefenen professionals precies dit soort vaardigheden met casuïstiek uit hun eigen werk. Wil je weten wat dat voor jouw organisatie kan betekenen? Ik denk graag met je mee.