In teams in het sociaal domein hoor je ze regelmatig, dit soort uitspraken:

• “Het moet van binnen komen.”
• “Hij moet het wel zelf willen.”
• “Als zij niet intrinsiek gemotiveerd is, gaat zij het toch niet doen.”

Veel professionals zien motivatie als iets magisch. Het is er wel of het is er niet, en jij hebt er weinig invloed op. Dat is een lastig uitgangspunt in het sociaal domein, waar het motiveren en activeren van mensen juist een kerntaak is. Het goede nieuws: motivatie is geen kwestie van geluk. Je kunt er in ieder gesprek aan bouwen.

De theorie van Deci en Ryan

De onderzoekers Deci en Ryan ontwikkelden een verrassend praktische theorie over motivatie. Zij beschrijven dat mensen pas sterk gemotiveerd raken en kunnen groeien als aan drie psychologische basisbehoeften is voldaan. Die behoeften gelden voor alle mensen, ongeacht achtergrond of cultuur:

• A van autonomie: invloed hebben op je eigen leven en keuzevrijheid ervaren.
• B van betrokkenheid: erbij horen, je verbonden voelen met anderen.
• C van competentie: vertrouwen hebben in je eigen kunnen.

In deel 1 van deze serie las je hoe je de autonomie van je cliënt versterkt. Dit tweede deel gaat over de B van betrokkenheid, misschien wel de meest onderschatte van de drie.

Zonder verbinding geen beweging

Betrokkenheid is de behoefte van ieder mens om zich verbonden te voelen met anderen en goede relaties te hebben. Voor jouw werk betekent dat iets heel concreets: zonder verbinding loop je het risico dat je je cliënt kwijtraakt. Niet altijd letterlijk, maar wel in het gesprek. Iemand haakt af, geeft sociaal wenselijke antwoorden of verschijnt niet meer op de volgende afspraak.

Verbinding is geen bijzaak in het gesprek. Het is de bodem waarop motivatie kan groeien.

Onderzoek laat keer op keer zien dat een goede relatie tussen professional en cliënt veel invloed heeft op het succes van de dienstverlening. Vooral in het eerste contact loont het om hier bewust tijd aan te besteden: die investering vergroot de kans op een succesvol traject aanzienlijk. Je versterkt de verbinding door samen te werken, empathisch te luisteren en waardering en compassie te tonen.

Vijf praktische voorbeelden voor jouw gesprek

Hoe klinkt dat concreet in het gesprek? Vijf voorbeelden die je morgen kunt gebruiken.

1. Toon empathie door reflectief te luisteren

“Je vindt het moeilijk om hier om hulp te komen vragen. Je zou het liefst alles zelf doen.”

2. Geef een compliment in de vorm van een bekrachtiging

“En ondanks al het gedoe kom je toch hiernaartoe. Je bent echt een doorzetter!”

3. Laat je cliënt geen uitzondering zijn

“We zien hier bijna altijd dat er meerdere pogingen nodig zijn om een goed cv te maken.”

4. Ontlok je cliënt positieve uitspraken over zichzelf

“Ondanks alles wat er gebeurd is, klink je als een heel gezellige vader. Hoe krijg je dat voor elkaar?”

5. Laat merken dat jullie het samen doen

“Als jij je cv in orde maakt, dan kijk ik vast voor welke functies op dit moment veel vacatures zijn. Hoe klinkt dat?”

Vijf kleine zinnen met een groot effect: je cliënt voelt zich gezien, serieus genomen en onderdeel van een samenwerking. Precies daar begint beweging.

Wat betekent dit voor jou?

In gesprekken heb je veel meer invloed op je cliënt dan je misschien denkt. Met je woorden kun je iemand demotiveren, en met diezelfde woorden kun je motivatie laten groeien. Professionals die bewust aan verbinding bouwen, zien hun gesprekken veranderen: minder weerstand, meer openheid en meer beweging.

Wil je hier vaardiger in worden? In onze ontwikkeltrajecten Motiverende gespreksvoering en Stress-sensitief werken leer je deze principes toepassen in je eigen gesprekken. Met veel oefenen, echte casuïstiek en aandacht voor borging, zodat motivatie voor jou voortaan een A, B, C-tje is.

Lees ook de andere delen van deze serie: deel 1 over autonomie en deel 3 over competentie.

Bron: Deci, E. L. en Ryan, R. M. (2018). Self-determination Theory.