In het sociaal domein sluit je zoveel mogelijk aan bij je cliënt en zijn motivatie. Dat is de kern van Motiverende gespreksvoering. Tegelijkertijd werk je binnen kaders: wettelijke termijnen, beleidsregels en verplichtingen. Soms moeten die papieren gewoon volgende week binnen zijn, anders verstrijkt de termijn of krijgt je cliënt een boete.

En dat is een lastige combinatie. Want hoe doe je dat, aansluiten bij wat iemand zelf wil en tegelijk helder zijn over wat er moet? Hoe ben je én motiverend én duidelijk over de kaders? In dit artikel lees je hoe je die twee combineert in zes concrete stappen, en waarom Motiverende gespreksvoering en stress-sensitief werken elkaar hier juist versterken.

Waarom waarschuwen averechts werkt

De reflex is begrijpelijk: je ziet de deadline naderen en je wilt je cliënt behoeden voor een boete. Dus je waarschuwt. “Als u dit niet voor volgende week regelt, dan…” Toch gebeurt er op dat moment iets vervelends in het gesprek: je komt tegenover elkaar te staan. Jij wordt de boodschapper van het systeem en de ander schiet in de verdediging, of haakt af.

Waarschuwen heeft meestal een averechts effect en vermindert de motivatie. Zeker bij mensen die langdurige stress ervaren, komt een waarschuwing binnen als een extra dreiging. Het brein schiet in de overlevingsstand en er is nog minder ruimte om te plannen en te handelen. Precies het tegenovergestelde van wat je wilt bereiken.

Stop met waarschuwen voor boetes. Waarschuwen zet je tegenover elkaar, terwijl je juist naast iemand wilt staan.

Motiverend advies en informatie geven: de 6 stappen

Met deze zes stappen blijf je in gesprek én ben je duidelijk over de kaders. We nemen als voorbeeld een belastingaangifte die volgende week gedaan moet zijn.

• Stap 1: vraag toestemming. “Mag ik u iets vertellen over de gevolgen als de aangifte volgende week niet gedaan is?”
• Stap 2: wacht op die toestemming. Dit voelt misschien als een formaliteit, maar het is de kern van de stap. Wie ja zegt, zet de deur open en luistert echt naar wat je daarna vertelt.
• Stap 3: vraag wat iemand al weet. “Wat weet u al over de deadline van de Belastingdienst?” Vul daarna alleen aan of corrigeer waar dat nodig is.
• Stap 4: leg kort en bondig uit. Benoem de termijn en de gevolgen van overschrijding. Geen lange verhalen, alleen de informatie die de ander nodig heeft.
• Stap 5: vraag wat het met je cliënt doet en reflecteer daarop. Zegt iemand bijvoorbeeld: “De Belastingdienst maakt zelf ook enorme fouten en ze verwachten wel dat wij alles op tijd inleveren”, reageer dan met een reflectie: “U vindt het oneerlijk dat er zo veel van u wordt gevraagd.” Zo blijft het contact intact, ook als er frustratie is.
• Stap 6: vraag wat je cliënt nodig heeft om het voor elkaar te krijgen. Voorbeeldvragen: “Hoe gaat u dit aanpakken?”, “Is dat haalbaar voor u?”, “Wie of wat kan daarbij helpen?”

Waarom deze stappen werken

Elke stap doet iets belangrijks voor de motivatie. Door toestemming te vragen laat je de regie bij de ander: die kiest ervoor om te luisteren. Door eerst te vragen wat iemand al weet, voorkom je dat je onbedoeld gaat uitleggen wat allang bekend is. Dat scheelt tijd en voelt voor je cliënt een stuk respectvoller.

Kort en bondig uitleggen sluit bovendien aan bij wat we weten uit stress-sensitief werken: een hoofd vol zorgen kan geen lange uitleg verwerken. En de laatste stap is misschien wel de krachtigste. Het plan komt van je cliënt zelf, en aan een eigen plan houden mensen zich veel vaker dan aan een opgelegd plan. Zo versterkt Motiverende gespreksvoering het stress-sensitieve gesprek, en andersom.

Duidelijk over de kaders, zonder de relatie te verliezen

Stop dus met waarschuwen voor boetes: dat zet je tegenover elkaar en vermindert de motivatie. Met deze zes stappen blijf je in gesprek én ben je duidelijk over de kaders. Veel prettiger, voor je cliënt en voor jezelf.

Wat levert deze aanpak jou op? Probeer de stappen deze week eens uit in een eigen gesprek en merk wat er verandert. Wil je hier samen met je team mee oefenen? Lees dan meer over onze training Motiverende gespreksvoering, of begin bij de basis: wat is Motiverende gespreksvoering?