Niemand is van nature ongemotiveerd. Wat er werkelijk speelt achter weerstand, en hoe jij het gesprek weer in beweging krijgt zonder te duwen.
Vrijwel iedere professional in het sociaal domein kent ze: cliënten die steeds vaker dingen vergeten, moeite hebben om in actie te komen, of om vol te houden zodra ze eenmaal gestart zijn. Daarnaast zijn er inwoners die het lastig vinden om impulsief gedrag te reguleren. Denk aan heftige emotionele reacties, of aan impulsaankopen terwijl de rekeningen zich opstapelen.
Dit gedrag wordt al snel uitgelegd als een gebrek aan motivatie. Het stempel Ongemotiveerd of Niet-Willer is dan snel gegeven. En zodra dat stempel er zit, verandert de toon van het gesprek. Je gaat overtuigen, waarschuwen of afspraken aanscherpen. Precies de reacties waarmee je iemand verder van je af duwt.
Herken je dit in jouw spreekkamer?
- Afspraken worden vergeten of op het laatste moment afgezegd.
- Je cliënt komt niet in actie, ook niet na een goed gesprek met duidelijke afspraken.
- Begonnen stappen worden niet volgehouden of doorgezet.
- Emoties lopen snel hoog op, of er wordt geld uitgegeven aan zaken die er nu even niet toe doen.
De verleiding is groot om hier een oordeel over motivatie aan te verbinden. Toch klopt dat oordeel meestal niet.
Wat chronische stress met gedrag doet
In de afgelopen jaren is er veel wetenschappelijke kennis beschikbaar gekomen over de impact van chronische stress op gedrag. Mede dankzij de neurowetenschappen weten we inmiddels dat langdurige stress ervoor zorgt dat mensen minder goed worden in toekomstgericht en doelgericht handelen. Plannen, vooruitdenken, gevolgen overzien en verleidingen weerstaan: het zijn precies de vaardigheden die onder druk komen te staan wanneer stress zich opstapelt.
En die stapeling is in het sociaal domein eerder regel dan uitzondering. Schulden, armoede, onzekerheid over wonen of werk en zorgen om kinderen komen zelden alleen. De stress-sensitieve benadering houdt rekening met die gestapelde, langdurige stress. Soms vraagt dat tijdelijk om wat meer ondersteuning, juist in de periode waarin de druk het hoogst is.
Wat eruitziet als niet willen, is heel vaak niet kunnen door aanhoudende stress.
Wat er gebeurt als stress afneemt
Het goede nieuws: dit werkt twee kanten op. Wanneer de stress vermindert, zie je in het gesprek vaak binnen korte tijd verschil:
- Je cliënt kan de gevolgen van keuzes weer beter overzien, financieel en sociaal.
- De behoefte aan snelle beloningen, om even aan de misère te ontsnappen, wordt kleiner.
- Er ontstaat ademruimte om zaken aan te pakken en het leven weer op de rit te brengen.
- Er komt ruimte om na te denken over vervolgstappen en over de toekomst.
Dat perspectief geeft weer zin en motivatie. Niet omdat jij iemand hebt overtuigd, maar omdat de omstandigheden het weer toelaten om vooruit te kijken.
Van stempel naar startpunt
Daarom mag het stempel Ongemotiveerd of Niet-Willer wat ons betreft definitief het raam uit. Het zegt weinig over de persoon tegenover je en veel over de druk waaronder diegene leeft. Wie door een stress-sensitieve bril kijkt, stelt andere vragen. Niet: waarom doe je niet wat we hebben afgesproken? Maar: wat speelt er allemaal, en wat heb jij nodig om weer één stap te kunnen zetten?
Wat betekent dit voor jou als professional?
Wil je leren hoe jij je gesprekken effectiever voert? Wij helpen je graag begrijpen hoe stress inwerkt op het brein en doorwerkt in het gedrag van mensen. Met die kennis krijg je beter contact met je cliënt en boek je meer voortgang in je gesprekken. In onze trajecten Stress-sensitief werken en Motiverende gespreksvoering oefen je hier praktisch mee, met casuïstiek uit je eigen werk.
